Change.inc bevatte een artikel door Teun Schroder over de duurzame transitie. Gaat deze nog wel door? Er komen steeds meer berichten over klappen voor de groene beweging. Maar toch…
Zo publiceerde het Planbureau voor de Leefomgeving dat Nederland het klimaatdoel voor 2030 waarschijnlijk niet gaat halen. Het beleid knabbelt voortdurend aan bestaande duurzaamheidsmaatregelen. De beloofde CO2-reductie wordt niet gehaald. Er komt bijvoorbeeld geen verhoogde CO2-opslag in de Noordzee. Bestaande maatregelen worden afgezwakt. De ambitie voor vermogen aan wind op zee in 2030 werd teruggeschroefd van 12 naar 10 gigawatt; de plasticheffing ging op de lange baan; de SDE++-subsidie kreeg een knipbeurt, de CO2-heffing voor zware industrie werd geschrapt; de subsidie voor de aanschaf van een elektrische auto verdween en de verplichting om vanaf 2026 bij vervanging van de cv-ketel een (hybride) warmtepomp te plaatsen werd ingetrokken.
Tegenwind in Europa
Ook in Europa wordt er aan de stoelpoten van de duurzaamheid gezaagd. Weliswaar is de doelstelling van 90 procent minder emissies in 2040 ten opzichte van 1990 nog steeds van kracht. Maar landen mogen een deel van hun uitstoot buiten de EU compenseren; en een uitbreiding van het emissiehandelssysteem (ETS II) wordt uitgesteld van 2027 naar 2028. De duurzaamheidsrapportageplicht (CSRD) wordt uitgesteld: in 2025 en 2026 hoeft nog niet gerapporteerd te worden over in de regel omvangrijke scope 3-emissies. En de antiwegkijkwet CSDDD, die bedrijven verplicht om mensenrechten- en milieuproblemen in hun toeleveringsketen aan te pakken, gaat alleen gelden voor zeer grote bedrijven: met 5.000 werknemers en 1,5 miljard euro omzet.
Het is stil aan de overkant
In de VS geldt net zoiets. 2025 begon met de aankondiging van Trump om opnieuw uit het Klimaatakkoord van Parijs te stappen. Olie- en gasbedrijven krijgen ruim baan. Verder wil Trump de bouw van windturbines stoppen (‘it’s driving the whales loco’). Minstens zo zorgwekkend zijn de bezuinigingen op instituten, zoals de National Oceanic Atmospheric Administration (NOAA) en de Environmental Protection Agency (EPA), die onderzoek doen naar klimaatverandering. Geldpotjes worden ingetrokken. Informatie over klimaatverandering wordt van overheidssites weggehaald en valse claims over klimaatverandering worden verspreid.
Positieve signalen
En toch gaan belangrijke innovaties door. Wie beter oplet ziet hoopgevende signalen. In Nederland wordt elk jaar meer hernieuwbare energie opgewekt. Zowel zonne-als windenergie blijft groeien. Al 40% van alle woningen heeft panelen op het dak, met een totaal vermogen (eind 2024) van 28,6 gigawattpiek: bijna vier zonnepanelen per inwoner. Wereldwijd overtreft de uitbreiding van hernieuwbare energiebronnen al helemaal alle verwachtingen. Onderzoek van de Energy & Climate Intelligence Unit (ECIU) toont dat zonne-energiecapaciteit vijftien keer sneller groeit dan in 2015 werd voorspeld; en dat de windenergiecapaciteit verdrievoudigd is.
Ook elektrische auto’s overtreffen de verwachtingen fors. Zet de groei door, dan is het aandeel elektrisch in 2030 66 procent hoger dan eerder werd geschat. China in het bijzonder breidt in duizelingwekkende snelheid zijn capaciteit aan windenergie en zonnestroom uit. Ongeveer driekwart van de wereldwijd uitgebreide capaciteit wind en zon komt voor rekening van dat land.
Een deel van de verklaring van deze opmars ligt bij de enorme daling van de kosten van transitie-technologieën. Zo daalden de kosten van bijvoorbeeld zonne-energie en lithium ion-batterijen in de afgelopen vijftien jaar tot wel 90 procent. De beurzen getuigen van de harde groei van duurzame bronnen. Ondanks Trumps bezuinigingen op subsidies zijn sinds april dit jaar groene beleggingsfondsen harder gestegen dan de aandelenmarkt als geheel. Analisten spreken van ‘energiepragmatisme’: overheden en bedrijven investeren tegelijk in fossiele én duurzame energie om de stijgende wereldwijde stroombehoefte bij te benen.
Bedrijven stellen ambitieuzere doelen
En hoewel regeringen de laatste jaren terughoudend zijn, worden voor bedrijven klimaatdoelen steeds belangijker; zo signaleert het Science Based Targets Initiatief in zijn recente trendrapport. Het aantal bedrijven dat het afgelopen anderhalf jaar wetenschappelijk onderbouwde doelen stelde om zijn emissies op korte termijn te verminderen verdubbelde wereldwijd. En steeds meer bedrijven zeggen waarde te halen uit duurzaamheidsdata.
Volgens onderzoek van het gerenommeerde Carbon Disclosure Project levert duurzaamheid ook steeds meer op. Elke geïnvesteerde euro bespaart bedrijven gemiddeld 46 euro, voornamelijk doordat ze investeren in het matigen van toekomstige klimaatrisico’s. De mondiale investeringen in hernieuwbare energie stijgen nog steeds elk jaar. Momenteel bedragen deze meer dan 2.000 miljard dollar per jaar. Wereldwijde investeringen in fossiele bronnen bedragen jaarlijks vrij stabiel nog iets meer dan 1.000 miljard dollar.
In de VS pakken individuele staten en gouverneurs de handschoen op, waar de federale overheid die laat liggen. De US Climate Alliance, waarin zowel Republikeinen als Democraten vertegenwoordigd zijn, houdt vast aan de klimaatambitie om in 2050 klimaatneutraal te zijn. Zij representeren naar eigen zeggen 55 procent van de Amerikaanse bevolking en 60 procent van de economie. En terwijl Trump klimaatdata laat verdwijnen, trekt Europa die juist naar zich toe.
Draait het schip snel genoeg?
Maar gaat het snel genoeg? Volgens het recente Emission Gap Report van de Verenigde Naties komt de doelstelling om de opwarming van de aarde in 2100 te beperken tot 1,5 graad nauwelijks verder in zicht; ook nadat landen aangescherpte reductieplannen (NCDs) hebben ingediend. Zowel Europa als China schieten nog tekort. We lijken nu af te stevenen op 2,3 tot 2,5 graad opwarming. Dat is beter dan de 3 graden opwarming waarop we eerder leken te koersen. In ieder geval moet er alles aan gedaan worden om de periode van 1,5 graad of hoger zo kort mogelijk te laten duren. Want zoals de VN benadrukt: elke fractie van een graad minder opwarming vermindert uiteindelijk de kans op onomkeerbare klimaatschade en gezondheidsrisico’s.
Interessant? Lees dan ook:
De energietransitie is ook een digitale transitie
Energietransitie heeft vraagimpulsen nodig
Digitalisering en energietransitie