RethinkX, de organisatie die al een paar keer het energieprobleem heeft geherformuleerd, publiceerde nu een nog radicalere visie op de toekomst. Na het tijdperk van de fossiele brandstoffen, zo poneren ze, zal een tijd komen van ‘ZWB (= zon, wind en batterijen) overvloed’. Een tijd waarin de mensheid veel meer energie gaat produceren dan nu, tegen erg lage marginale kosten. Een einde aan het tijdperk van energietekorten. Zoals ze zelf zeggen: we gaan toe naar ‘een systeem waarin een kritische massa van zonne-energie, windenergie en batterijen de maatschappij in staat zal stellen om zelfvoorzienend te worden in energie, via een overvloed aan schone energie.’
RethinkX denkt aan een overvloed aan schone energie. In twee artikelen onderzoeken we deze claim. Het tweede artikel verscheen op 27 mei 2025.
Een radicaal andere visie
Met deze woorden nemen Tony Seba, James Arbib en Adam Dorr radicaal afstand van het conventionele denken. Het concept ‘overvloed aan schone energie’ is nieuw, na vele jaren waarin energie de beperkende factor van de samenleving was. Laten we hun logica proberen te volgen.
Zij voeren aan dat zodra het nieuwe energiesysteem ‘het ontstekingspunt voorbij gaat, het in een nieuwe toestand komt waarin schone energie zo overvloedig aanwezig is dat we niet alleen de behoeften van vandaag zonder schade kunnen vervullen, maar ook actief de schade uit het verleden aan mensen en de planeet kunnen herstellen.’ Inderdaad, een radicale breuk met het verleden. ‘Het nieuwe systeem heeft totaal nieuwe denkpatronen nodig om te worden begrepen, nieuwe maten om te evalueren, nieuwe bedrijfsmodellen en strategieën om te gebruiken, en nieuwe beheermethodes: instituties, beleid en regels.’ Ze vergelijken het huidige energiesysteem met een ‘wereldwijde race naar de sterren’, vaak gewonnen door buitenstaanders. ‘Het nieuwe energiesysteem bepaald door zon, wind en batterijen wordt nog steeds niet goed begrepen…. (Maar) nu, dankzij ZWB, is het eeuwenoude doel van een overvloed aan schone energie eindelijk binnen bereik.’
Vrede en voorspoed
Dit is hoog gegrepen. De auteurs denken zelfs dat een overvloed aan schone energie ‘vrede, voorspoed, productiviteit en weerbaarheid teweeg zal brengen op een niveau dat tot nu toe gewoon onvoorstelbaar was.’ Nou, nou. En toch hebben ze sterke argumenten.
Tot nu toe, zo zeggen de auteurs, moesten we energie minimaliseren in plaats van maximaliseren. Energiestromen bestonden uit energiedragers – afkomstig uit vuile fossiele brandstoffen. In de toekomst zal onze energiepositie worden bepaald door voorraden, eerder dan stromen. Op die basis kunnen we meer energie gebruiken. ‘Elk huishouden of bedrijf dat genoeg zonnepanelen en batterijen installeert om de moeilijkste tijd van het jaar door te komen, zal de rest van het jaar vanzelf een overvloed aan schone energie produceren.’ Vergelijk dat met het internet, dat de kosten van informatie zo sterk reduceerde dat deze verwaarloosbaar werden. Daardoor zal onze vraagstelling veranderen. De overvloed aan schone energie zal ons in staat stellen, voorbij te gaan aan de wat als-vraag, zodat we ons kunnen wijden aan de vragen van wie, wat, waar, wanneer, waarom, en hoe.
De auteurs stellen dat we onze aannames opnieuw moeten overdenken. Deze nieuwe energiesystemen hebben twee eigenschappen die samen de voorwaarden scheppen voor een overvloed aan schone energie.
1. Energiesystemen op basis van ZWB zijn ontworpen voor het meest uitdagende seizoen van het jaar (typisch de meest bewolkte weken van de winter); daardoor produceren zij de rest van het jaar een overvloed aan schone elektriciteit.
2. Zonnecellen, windturbines en batterijen opereren alle tegen vrijwel nul marginale kosten.
Geen overdimensionering
Er is geen reden waarom we ZWB systemen niet zouden moeten overdimensioneren. Overdimensionering doet de seizoensafhankelijkheid grotendeels teniet. Als we overdimensioneren, neemt de behoefte aan batterijopslag in de winter af. En we kunnen die periode zelfs verkorten dankzij onze goede weersverwachtingen. Zelfs de vraag waar we die batterijen gaan neerzetten kunnen we kiezen: bij de opwekeenheden, waar zij het net als zodanig bedienen, of decentraal dicht bij de eindgebruiker. Met andere woorden: elk systeem dat batterijen toevoegt om de moeilijkste periode van het jaar te overbruggen, zal de rest van het jaar zorgen voor een overvloed aan schone energie.
Bovendien blijken de verdiensten, als functie van het opwekvermogen, non-lineair te zijn. Want meer opwekcapaciteit vermindert de behoefte aan energieopslag. Op de meeste plaatsen, zo schrijven de auteurs, zal de batterijopslag minder dan 100 gemiddelde vraaguren groot hoeven te zijn. Bovendien heeft ook een extra 20% extra investering in kapitaalgoederen non-lineaire effecten: hierdoor wordt de levering van het systeem twee- of zelfs driemaal zo groot. Een volwassen systeem ‘zal veel meer opwekcapaciteit hebben dan het huidige net.’
Verdere vermindering
De auteurs schrijven dat zelfs deze gematigde hoeveelheid batterijen verder kan worden verminderd met klassieke middelen. Bijvoorbeeld door de energievraag te verkleinen in afwachting van echte problemen; door toevoegen van extra opslagcapaciteit in elektrische auto’s (waar deze functioneert als ‘virtuele centrale’); door speciale energieopslag (stuwmeren, thermische batterijen, synthetische brandstoffen als waterstof en syngas); en door conventionele reservecapaciteit, bijvoorbeeld piekcentrales op gas. Kortom, ze voorzien geen onderbreking van de levering van elektriciteit, mits van tevoren gepland.
Maar het nieuwe energiesysteem leert ons nog een andere les. De sleutel tot het realiseren van de volle waarde van ZWB is het identificeren van duo’s, trio’s of zelfs quatro’s van systemen die elkaar aanvullen. Een voorbeeld. Grote computersystemen zullen duidelijk baat hebben bij schone en goedkope elektriciteit. Ze produceren warmte van lage temperatuur. Een mooie input voor andere industriële toepassingen als precisiefermentatie. Met andere woorden: deze twee industrieën vormen een goed stel. En misschien zijn er nog wel meer van zulke combinaties – in afwachting van hun ontdekking.
Een snelle transformatie
De transformatie waar we het over hebben zal snel gaan. Volgens RethinkX zijn we er nog in de jaren ’30 mee bezig en zal deze klaar zijn rond 2040. We houden er ‘fundamentele verschillen’ aan over.
- Als het nieuwe systeem gebaseerd op ZWB eenmaal een kritische massa heeft bereikt, heeft het geen grote energie-inputs meer nodig.
- Tegen 2030 zal ZWB zo concurrerend zijn geworden dat deze technologieën vrijwel overal op de planeet toegepast zullen worden.
- Bij wind en zon maakt hun toepassing en opschaling hun kosten alleen maar lager, wat op zijn beurt weer nieuwe toepassingsmogelijkheden geeft. Een overvloed vereist een geheel andere benadering dan schaarste.
- Zonne- en windenergie zijn schoon en veilig, niet vuil en gevaarlijk. Ze dragen eenvoudigweg niet dezelfde risico’s in zich als conventionele technologieën.
- Fotovoltaïsche zonnecellen en lithium-ion batterijen kunnen, anders dan andere technologieën, overal en op elke schaal worden toegepast.
- Zonne- en windenergie zijn stevig, niet kwetsbaar. Ze kunnen op elke schaal worden toegepast, en dat ze weinig bewegende delen hebben betekent dat hun opbrengst aan elektriciteit sneller kan worden opgeschaald dan bij conventionele centrales.
- Zon en wind werken democratiserend, niet scheidend. Ze zullen barrières tegen toepassing verwijderen; net als centrale aansturing van productie en consumptie van energie.
- De traditionele wijsheid van energiebesparing is irrelevant, en zelfs contraproductief in de nieuwe context van overvloed aan schone energie.
Kortom, er zijn fundamentele verschillen tussen bestaande en toekomstige energiesystemen. In het volgende artikel gaan we dit punt nader uitwerken.
Interessant? Lees dan ook:
Groene energietransitie is goedkoop
Systeemkosten van duurzame energie – het niet-vertelde verhaal
Transitie met gebruik van de bestaande energie-infrastructuur