In Nederland staat de bouw van windturbines op land zo goed als stil. Maar misschien kunnen hybride windparken, gecombineerd met een zonnepark, batterijen en een bedrijventerrein, problemen oplossen: rond de bouw, netcongestie en hoge stroomprijzen, zegt Andre Oerlemans op change.inc. Het eerste is al in aanbouw.
Hybride windparken
Volgens Rens Savenije, commercieel directeur van adviesbureau Ventolines, vormen hybride parken met wind, zon en een batterij, de oplossing voor de huidige problemen. Een losstaand windpark is iets van vroeger, zei hij op het WindDay-congres 2025 in Rotterdam. Hybride windparken hebben een groot voordeel voor de industrie: ze kunnen er stroom krijgen achter de meter.
Wind op land wordt ondergewaardeerd, vindt Savenije. Het gaat niet alleen om wind op zee. ‘Wind op land is belangrijk voor een goedkope stroomprijs, leveringszekerheid, onafhankelijkheid, een gebalanceerd net, minder netverzwaring en het belangrijkste: voor de industrie.’ Want de industrie is op zoek naar een antwoord op netcongestie en de hoge transportkosten van stroom. Windenergie kan, mits in een goede combinatie, het antwoord vormen op die problemen.
Nieuwe parken
De afgelopen vijf jaar kwamen er veel parken bij, met name in Flevoland, de Noordoostpolder, Groningen en Friesland. In 2024 was dat goed voor 127 MW aan vermogen op land. Daardoor staat het totaal op bijna 7 GW. Zo’n 3000 turbines wekten vorig jaar ruim 16 TWh aan stroom op. In 2030 zou dat 55 TWh moeten zijn, maar dat doel lijkt niet meer haalbaar, omdat sinds vorig jaar de groei van wind op land stokt. ‘De pijplijn is nu wel leeg. Wind op land staat stil,’ zegt Savenije.
Die stilstand heeft diverse oorzaken. De belangrijkste is dat gemeenten en omwonenden dwarsliggen omdat ze bang zijn voor lawaai, slagschaduw en horizonvervuiling als de windturbines te dichtbij komen. Dat leidt tot geweigerde vergunningen en lange bezwaarprocedures, tot aan de Raad van State toe.
Netcongestie
Maar er zijn meer problemen. Door netcongestie kan de opgewekte stroom niet bij bedrijven en consumenten komen. Een nieuw windpark is zelfs niet meer zeker van een netaansluiting. De kosten voor de verzwaring van het net worden doorberekend, en daardoor zien exploitanten de transportkosten van hun elektriciteit stijgen. En nog iets: op dagen met veel wind en zon verdienen ze niets, omdat de stroomprijzen dan nul of negatief zijn. Dat is allemaal negatief voor de businesscase.
Maar er zijn ook positieve trends. Om het elektriciteitsnet efficiënter te gebruiken, komen netbeheerders met nieuwe contracten (ATO’s), waarbij bedrijven minder betalen als ze niet meer op alle tijden stroom gebruiken. Ook wordt het delen van een netaansluiting door bedrijven steeds makkelijker. Dat is belangrijk: zo kunnen bedrijven samen een energiehub vormen, waarmee ze samen stroom opwekken en verbruiken, op één aansluiting.
Batterijen
Nieuw is dat batterijen zijn doorgebroken op de markt. Daardoor is het opslaan van wind- en zonne-energie steeds gemakkelijker en goedkoper geworden. Volgens Savenije is die doorbraak goed te merken. Drie jaar geleden ging de aandacht nog vooral uit naar de bouw van een paar heel grote windparken. Nu is 80 procent van de mensen bezig met batterijen. Batterijen bij windparken, bij zonneparken, bij de industrie.
Die batterijen zijn superbelangrijk voor de verdere groei van wind- en zonne-energie. Windparken zullen er volgens hem heel anders gaan uitzien. Volgens Savenije zullen op land in de toekomst alleen nog hybride windparken gebouwd worden: gecombineerd met een zonnepark en een batterij. Nu al zijn eigenaren van windparken overal batterijen aan het toevoegen. Ook worden er al zonneparken toegevoegd. Daardoor kan zo’n hybride park bijna altijd voldoende stroom leveren. De laatste stap, volgens Savenije, is de koppeling met het bedrijfsleven. Naast het windpark moet een bedrijventerrein komen. Want dan heb je een rechtstreekse verbinding waarmee de industrie van stroom kan worden voorzien.
Noordoostpolder
In de Noordoostpolder is zo’n hybride windpark al in aanbouw. De windturbines staan er al, de zonneparken worden nu gebouwd en begin volgend jaar komt er een groot batterijpark van 250 MW bij. Ook een voordeel: het park ligt pal naast een hoogspanningsstation. Het geheel: een duurzame energiecentrale van in totaal 1 GW geïnstalleerd vermogen aan wind, zon en batterijen; op één plek, met één hoogspanningsstation.
De industrie ontbreekt nog. Toch zullen bedrijven in de toekomst naar dit soort hybride windparken gaan trekken. Nieuwe bedrijventerreinen zullen bij dit soort parken worden gebouwd, in plaats van andersom. Volgens Savenije moeten provincies en gemeenten bij hun ruimtelijke planning vaker dit soort geconcentreerde clusters gaan inplannen en vergunnen.
Industrie moet stroomverbruik aanpassen
Dat levert veel voordelen op. Als zo’n bedrijventerrein zelf zijn energie opwekt, hoeven bedrijven geen transportkosten te betalen. Dan hoeven ze ook niet meer te wachten op een aansluiting op het net. Eventuele netcongestie speelt geen rol, omdat opwek en verbruik van duurzame energie lokaal op elkaar worden afgestemd. De bedrijven zijn verzekerd van voldoende stroom, en door het delen van een aansluiting dalen hun kosten en belasten ze net het minder. Daardoor is minder netverzwaring nodig. Zo’n cluster kan zelfs diensten aanbieden aan netbeheerders om het net in balans te houden.
Daar staat wel iets tegenover. De industrie in het cluster moet flexibeler omgaan met zijn verbruik. 24 uur per dag de volledige stroomcapaciteit gebruiken kan niet meer. Er zijn, zegt Savenije, momenten met minder energie, met niks en veel momenten met een overschot. Als je als industrie je verbruik aanpast, krijg je wel een netaansluiting en transportcapaciteit; maar je betaalt amper transportkosten.
Industriële lobby voor wind op land
Als de industrie zich op deze manier kan aanpassen, ontstaat er een ander speelveld. Vroeger waren vooral boeren en burgercoöperaties geïnteresseerd in het ontwikkelen van windparken op land. Nu zijn het vooral bedrijven. De industrie wil windturbines, anders krijgen ze geen transportcapaciteit en kunnen ze niet elektrificeren. Daardoor ligt de behoefte van wind op land tegenwoordig bij de industrie. Als het bedrijfsleven zich aanpast, kan het in tijden van netcongestie toch uitbreiden en elektrificeren; en rekenen op leveringszekerheid en een goede stroomprijs. Dat is de basis van een lobby richting de politiek. Het speelveld verandert!
Interessant? Lees dan ook:
Lokale optimalisatie van het elektriciteitsnet
Duurzame innovatie: digitale instrumenten die de groene economie voeden
Verspreide energiebronnen vereisen nieuwe instrumenten