{"id":28629,"date":"2025-06-12T10:23:33","date_gmt":"2025-06-12T09:23:33","guid":{"rendered":"https:\/\/www.biobasedpress.eu\/?p=28629"},"modified":"2025-06-12T15:46:09","modified_gmt":"2025-06-12T14:46:09","slug":"communiceren-bomen-met-elkaar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.biobasedpress.eu\/nl\/2025\/06\/communiceren-bomen-met-elkaar\/","title":{"rendered":"Communiceren bomen met elkaar?"},"content":{"rendered":"

Bomen en planten zouden via schimmelnetwerken over soms grote afstand communiceren \u2013 en elkaar zelfs helpen. <\/strong>Wij schreven daar eerder over<\/strong><\/a>. Van dit idyllische verhaal blijft helaas weinig overeind.<\/strong><\/p>\n

\"Mycorrhizaal<\/a>
Mycorrhizaal netwerk. Mycorrhizale schimmels leven in een symbiotische relatie met planten. Doorgaans is hun relatie tot beider voordeel; de schimmel verzorgt de plant met water en mineralen uit de bodem, en de plant voorziet de schimmel van fotosynthese-producten. Beeld Charlotte Roy, Wikimedia Commons.<\/figcaption><\/figure>\n

Bomen als spil van samenwerking<\/strong><\/h2>\n

Frans van der Helm schreef over deze zaak in NRC Handelsblad van 5 juni 2025<\/a>. Zijn conclusie: als bomen al praten, liegen ze. Een stevige ondergraving van het \u2018wood wide web\u2019, het hulpvaardige internet van de natuur. Ooit een graag weergegeven idee van samenwerking in de natuur, ook op deze site. Maar bij nader inzien een illusie.<\/p>\n

In 1997 beschreef de Canadese bosecoloog Suzanne Simard in Nature<\/em> hoe bomen suikers uitwisselen, zo te zien via schimmels. Ze betoogde dat bomen ook noodsignalen kunnen uitzenden; en gericht hulpmiddelen sturen naar verre buren in nood. Haar boodschap was populair. Het woudwijde web werd geboren. Planten zouden met hun wortels zijn aangesloten op een groot ondergronds schimmelnetwerk waarlangs ze boodschappen en hulpstoffen zenden. Een bestseller van de Duitse boswachter Peter Wohlleben, Het verborgen leven van bomen <\/em>(2015), bracht de discussie pas goed op gang. Bomen werden niet meer gezien als inerte objecten, maar als intelligente wezens. Ze converseren via schimmels die hun wortels verbinden. Een welkome boodschap in een wereld die tekort komt aan troost. Maar nu een boodschap die steeds meer kritiek ontmoet.<\/p>\n

Bomen en struiken zijn met elkaar ondergronds verbonden<\/strong><\/h2>\n

De basis van de visie van Simard en Wohlleben is dat bomen, struiken en kleinere planten ondergronds met elkaar verbonden zijn \u2013 door mycorrhiza-schimmels. Tot wederzijds voordeel. De schimmels hebben een symbiotische relatie met planten. Ze vertakken zich tot in de haarwortels van de plant. En iedereen schiet er wat mee op. De planten ontvangen moeilijk bereikbare voedingsstoffen uit de bodem; de schimmels krijgen koolstofverbindingen dankzij de fotosynthese van de planten. En de mycorrhiza verbinden de wortels van naburige bomen met elkaar. Heeft dit nog een bijzondere betekenis?<\/p>\n

Zou die betekenis kunnen blijken als een plant wordt aangevreten? Suzanne Simard dacht dat planten stoffen uitscheiden als waarschuwing voor andere planten. Verspreid door hun schimmelnetwerk. Maar bij nader onderzoek blijkt deze hypothese niet erg waarschijnlijk. Zoals een onderzoeker het zegt: wat schiet je ermee op als andere planten hun afweer verhogen? Andere planten, die waarschijnlijk je concurrent zijn in het zoeken naar zonlicht. Misschien helpt dit je wel van de regen in de drup. Misschien is het logischer te denken dat plant een plant twee zal verleiden tot een nutteloze<\/em> investering in afweer. Je buren schade berokkenen, in plaats van altru\u00efstisch te zijn. Naaste verwanten staan meestal juist in de buurt van de aangetaste plant. En zijn daarmee eerder concurrenten dan medestrijders.<\/p>\n

\"Fungi<\/a>
Schimmelcollage.Wikimedia Commons.<\/figcaption><\/figure>\n

Bosgrond \u2013 vol harmonie en samenwerking?<\/strong><\/h2>\n

Het benodigde bewijs voor een bosgrondsysteem vol harmonie, samenwerking en hulp, is in het begin wat flexibel bekeken. En vooral, selectief uitvergrotend gecommuniceerd. Ecologe Justine Karst stond er verbaasd van. Met haar collega\u2019s beoordeelde ze veelgeciteerde onderzoeken<\/a> over structuur en functie van ondergrondse schimmelnetwerken. Ze ontdekten dat belangrijke beweringen over het partnerschap van schimmels met bomen gebaseerd zijn op slechts enkele steeds opnieuw geciteerde onderzoeken.<\/p>\n

Misschien zijn planten wel onbedoeld eerlijk. In die zin dat ze hun afweerreactie wanneer ze worden aangevallen, niet verborgen kunnen houden. Dan is de waarschuwing die ze uitzenden eerder een onbedoelde reactie dan een echte waarschuwing. We weten niet of er een \u2018eerlijke handel\u2019 zit in de stroom van hulpbronnen tussen schimmel en plant.<\/p>\n

Zoeken naar alternatieven <\/strong><\/h2>\n

Ook al is deze visie behoorlijk populair, onderzoekster Justine Karst blijft zoeken naar andere mogelijkheden. Met twee collega\u2019s onderzocht Karst de geschiedenis van de bosschimmels. Ze waren verrast door de \u2018buitengewone beweringen\u2019 die opdoken in de literatuur. Ze besloten om zelf na te zoeken hoe deze tot stand waren gekomen. Ze stuitten op tegenstrijdigheden en generalisaties. Zoals dat zaailingen in het algemeen beter groeien of overleven wanneer ze met elkaar verbonden zijn door ondergrondse netwerken. En dat bomen deze netwerken gebruiken om gevaar te signaleren, nakomelingen te herkennen of voedingsstoffen te delen met andere bomen. Het bleek allemaal niet waar, of op zijn hoogst ondersteund door zeer dun bewijs.<\/p>\n

Hierdoor bleek ook dat er wensdenken sloop in de weergave van feiten; de \u2018confirmation bias\u2019, waarbij studies selectief worden aangehaald. Wanneer de volgende auteur niet het oorspronkelijke werk herleest, is het mogelijk dat de weergave steeds verder van de werkelijkheid af komt te staan. Een voorbeeld, een studie uit 2009 die genetische technieken gebruikte om de verspreiding van mycorrhiza-schimmels in kaart te brengen. Maar in het verloop van de gebeurtenissen werd deze studie aangehaald als bewijs dat bomen voedingsstoffen naar elkaar overbrengen \u2013 terwijl de studie de overdracht van voedingsstoffen niet werkelijk heeft onderzocht.<\/p>\n

Verbroken betovering<\/strong><\/h2>\n

Nature<\/em> bracht ooit het werk van Suzanne Simard. Nu plaatste het de bevindingen van Karst en anderen. De algemene reactie bij vakgenoten? Karst: \u2018Een van opluchting, geloof ik. De betovering is als het ware verbroken. Dit is goed nieuws voor het veld, omdat het veel frisse idee\u00ebn en alternatieve manieren van denken over netwerken mogelijk maakt.\u2019 En toch was het oorspronkelijke idee van Simard zeer inspirerend. Zij breidde onlangs haar idee uit met \u00a0\u2018De Moederboom\u2019 \u2013 een boom die als het ware de inspiratie vormt voor andere bomen in het gebied. Deze boom is wat ouder, wijs en gul beschermend, en neemt daardoor veel in haar omgeving onder haar holistische hoede. Volgens Simard moeten wij openstaan voor het idee dat bossen complex zijn.<\/p>\n

Maar het lijkt te vroeg om te kunnen beweren dat bomen verwanten herkennen, met hen communiceren of hulpmiddelen verstrekken. De communicatiestructuur van mensen is niet hetzelfde als die van bomen. Misschien zijn teveel antropomorfe idee\u00ebn binnengeslopen bij onze beschouwing van het bos. Waarbij goedgelovige berichtgeving in de loop van de tijd onderzoeksresultaten heel makkelijk onherkenbaar vervormt. Dat zou moeten dienen als een waarschuwend verhaal voor zowel wetenschappers als journalisten.<\/p>\n

Zijn schimmelnetwerken wel belangrijk?<\/strong><\/h2>\n

Zijn schimmelnetwerken wel zo wijdverbreid en groots vertakt in bossen als wordt aangenomen? Volgens Karst en haar team is dat nog maar de vraag. Ja, er zijn schimmelnetwerken in kaart gebracht door het dna van schimmels en bij plantenwortels te analyseren. Maar dat is gedaan bij slechts twee van de ruim zeventigduizend boomsoorten in de wereld. Verder is er nog veel onbekend van structuur en levensduur van schimmelnetwerken. En kunnen bomen wel alarmkreten verzenden? En verwanten herkennen \u2013 via een schimmelnetwerk? Het enige gecontroleerde onderzoek dat vond dat planten met elkaar communiceren via een schimmelnetwerk werd uitgevoerd in een kas. Planten die werden aangevreten door insecten, \u2018waarschuwden\u2019 hun buren door een grotere uitstoot van koolstofverbindingen. Dat interpreteren wij als een waarschuwing. Maar er kan nog veel m\u00e9\u00e9r spelen.<\/p>\n

Ook voor het idee dat naburige bomen en hun zaailingen elkaar helpen, is weinig bewijs. Sommige onderzoeken wijzen er wel op dat koolstofverbindingen mogelijk tussen bomen worden overgedragen via schimmelnetwerken. Maar het is ook mogelijk dat dit via de bodem gebeurt \u2013 ook in een schimmelvrije omgeving. Het lijkt dus te vroeg om te beweren dat netwerkende bomen verwanten herkennen of signalen en hulpmiddelen verzenden. Maar dat is toch veel gedaan. Voorlopig moeten we dat nu terugnemen. Wat nog niet wil zeggen dat het idee onzinnig was. Planten communiceren met elkaar \u2013 we weten alleen nog niet precies hoe.<\/p>\n

Interessant? Lees dan ook:
\n<\/em>Reductionisme en holisme in de levenswetenschappen<\/a>
\nSchimmels voor gezonde bossen<\/a>
\nDe microbi\u00eble voedselrevolutie<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Bomen en planten zouden via schimmelnetwerken over soms grote afstand communiceren \u2013 en elkaar zelfs helpen. Wij schreven daar eerder over. Van dit idyllische verhaal blijft helaas weinig overeind. Bomen … Lees verder<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":28622,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"rop_custom_images_group":[],"rop_custom_messages_group":[],"rop_publish_now":"initial","rop_publish_now_accounts":[],"rop_publish_now_history":[],"rop_publish_now_status":"pending","footnotes":""},"categories":[249],"tags":[244,126],"class_list":["post-28629","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-groene-grondstoffen","tag-achtergrond","tag-gewassen"],"yoast_head":"Communiceren bomen met elkaar? - Bio Based Press<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Wij schreven eerder dat bomen met elkaar praten, via de schimmels die in hun haarvaten leven. Nu wordt dat in twijfel getrokken.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.biobasedpress.eu\/nl\/2025\/06\/communiceren-bomen-met-elkaar\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"nl_NL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Communiceren bomen met elkaar? - Bio Based Press\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Wij schreven eerder dat bomen met elkaar praten, via de schimmels die in hun haarvaten leven. Nu wordt dat in twijfel getrokken.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.biobasedpress.eu\/nl\/2025\/06\/communiceren-bomen-met-elkaar\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Bio Based Press\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/pages\/Biobased-Society\/158982974234328\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2025-06-12T09:23:33+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-06-12T14:46:09+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.biobasedpress.eu\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/Mycorrhizal-network.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"960\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"792\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Diederik van der Hoeven\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@biobasedpress\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@biobasedpress\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Geschreven door\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Diederik van der Hoeven\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Geschatte leestijd\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"7 minuten\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.biobasedpress.eu\\\/nl\\\/2025\\\/06\\\/communiceren-bomen-met-elkaar\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.biobasedpress.eu\\\/nl\\\/2025\\\/06\\\/communiceren-bomen-met-elkaar\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Diederik van der Hoeven\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.biobasedpress.eu\\\/nl\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/ebeae8a117b6bc5cecc948fa80308516\"},\"headline\":\"Communiceren bomen met elkaar?\",\"datePublished\":\"2025-06-12T09:23:33+00:00\",\"dateModified\":\"2025-06-12T14:46:09+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.biobasedpress.eu\\\/nl\\\/2025\\\/06\\\/communiceren-bomen-met-elkaar\\\/\"},\"wordCount\":1265,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.biobasedpress.eu\\\/nl\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.biobasedpress.eu\\\/nl\\\/2025\\\/06\\\/communiceren-bomen-met-elkaar\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.biobasedpress.eu\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/06\\\/Mycorrhizal-network.png\",\"keywords\":[\"Achtergrond\",\"Gewassen\"],\"articleSection\":[\"Groene grondstoffen\"],\"inLanguage\":\"nl-NL\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.biobasedpress.eu\\\/nl\\\/2025\\\/06\\\/communiceren-bomen-met-elkaar\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.biobasedpress.eu\\\/nl\\\/2025\\\/06\\\/communiceren-bomen-met-elkaar\\\/\",\"name\":\"Communiceren bomen met elkaar? - Bio Based Press\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.biobasedpress.eu\\\/nl\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.biobasedpress.eu\\\/nl\\\/2025\\\/06\\\/communiceren-bomen-met-elkaar\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.biobasedpress.eu\\\/nl\\\/2025\\\/06\\\/communiceren-bomen-met-elkaar\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.biobasedpress.eu\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/06\\\/Mycorrhizal-network.png\",\"datePublished\":\"2025-06-12T09:23:33+00:00\",\"dateModified\":\"2025-06-12T14:46:09+00:00\",\"description\":\"Wij schreven eerder dat bomen met elkaar praten, via de schimmels die in hun haarvaten leven. Nu wordt dat in twijfel getrokken.\",\"inLanguage\":\"nl-NL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.biobasedpress.eu\\\/nl\\\/2025\\\/06\\\/communiceren-bomen-met-elkaar\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"nl-NL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.biobasedpress.eu\\\/nl\\\/2025\\\/06\\\/communiceren-bomen-met-elkaar\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.biobasedpress.eu\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/06\\\/Mycorrhizal-network.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.biobasedpress.eu\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/06\\\/Mycorrhizal-network.png\",\"width\":960,\"height\":792,\"caption\":\"Mycorrhizaal netwerk\"},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.biobasedpress.eu\\\/nl\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.biobasedpress.eu\\\/nl\\\/\",\"name\":\"Bio Based Press\",\"description\":\"Discovering another society through sustainability and innovation\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.biobasedpress.eu\\\/nl\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.biobasedpress.eu\\\/nl\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"nl-NL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.biobasedpress.eu\\\/nl\\\/#organization\",\"name\":\"Bio Based Press\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.biobasedpress.eu\\\/nl\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"nl-NL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.biobasedpress.eu\\\/nl\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.biobasedpress.eu\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2014\\\/03\\\/BBP_logo_klein.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.biobasedpress.eu\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2014\\\/03\\\/BBP_logo_klein.png\",\"width\":287,\"height\":287,\"caption\":\"Bio Based Press\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.biobasedpress.eu\\\/nl\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.facebook.com\\\/pages\\\/Biobased-Society\\\/158982974234328\",\"https:\\\/\\\/x.com\\\/biobasedpress\",\"http:\\\/\\\/nl.linkedin.com\\\/groups\\\/Biobased-Society-4543631\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.biobasedpress.eu\\\/nl\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/ebeae8a117b6bc5cecc948fa80308516\",\"name\":\"Diederik van der Hoeven\",\"sameAs\":[\"http:\\\/\\\/www.diederikvanderhoeven.nl\"],\"url\":\"https:\\\/\\\/www.biobasedpress.eu\\\/nl\\\/author\\\/diederikvdh\\\/\"}]}<\/script>","yoast_head_json":{"title":"Communiceren bomen met elkaar? - Bio Based Press","description":"Wij schreven eerder dat bomen met elkaar praten, via de schimmels die in hun haarvaten leven. Nu wordt dat in twijfel getrokken.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.biobasedpress.eu\/nl\/2025\/06\/communiceren-bomen-met-elkaar\/","og_locale":"nl_NL","og_type":"article","og_title":"Communiceren bomen met elkaar? - Bio Based Press","og_description":"Wij schreven eerder dat bomen met elkaar praten, via de schimmels die in hun haarvaten leven. Nu wordt dat in twijfel getrokken.","og_url":"https:\/\/www.biobasedpress.eu\/nl\/2025\/06\/communiceren-bomen-met-elkaar\/","og_site_name":"Bio Based Press","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/pages\/Biobased-Society\/158982974234328","article_published_time":"2025-06-12T09:23:33+00:00","article_modified_time":"2025-06-12T14:46:09+00:00","og_image":[{"width":960,"height":792,"url":"https:\/\/www.biobasedpress.eu\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/Mycorrhizal-network.png","type":"image\/png"}],"author":"Diederik van der Hoeven","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@biobasedpress","twitter_site":"@biobasedpress","twitter_misc":{"Geschreven door":"Diederik van der Hoeven","Geschatte leestijd":"7 minuten"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/www.biobasedpress.eu\/nl\/2025\/06\/communiceren-bomen-met-elkaar\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.biobasedpress.eu\/nl\/2025\/06\/communiceren-bomen-met-elkaar\/"},"author":{"name":"Diederik van der Hoeven","@id":"https:\/\/www.biobasedpress.eu\/nl\/#\/schema\/person\/ebeae8a117b6bc5cecc948fa80308516"},"headline":"Communiceren bomen met elkaar?","datePublished":"2025-06-12T09:23:33+00:00","dateModified":"2025-06-12T14:46:09+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/www.biobasedpress.eu\/nl\/2025\/06\/communiceren-bomen-met-elkaar\/"},"wordCount":1265,"publisher":{"@id":"https:\/\/www.biobasedpress.eu\/nl\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/www.biobasedpress.eu\/nl\/2025\/06\/communiceren-bomen-met-elkaar\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.biobasedpress.eu\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/Mycorrhizal-network.png","keywords":["Achtergrond","Gewassen"],"articleSection":["Groene grondstoffen"],"inLanguage":"nl-NL"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.biobasedpress.eu\/nl\/2025\/06\/communiceren-bomen-met-elkaar\/","url":"https:\/\/www.biobasedpress.eu\/nl\/2025\/06\/communiceren-bomen-met-elkaar\/","name":"Communiceren bomen met elkaar? - Bio Based Press","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.biobasedpress.eu\/nl\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.biobasedpress.eu\/nl\/2025\/06\/communiceren-bomen-met-elkaar\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.biobasedpress.eu\/nl\/2025\/06\/communiceren-bomen-met-elkaar\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.biobasedpress.eu\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/Mycorrhizal-network.png","datePublished":"2025-06-12T09:23:33+00:00","dateModified":"2025-06-12T14:46:09+00:00","description":"Wij schreven eerder dat bomen met elkaar praten, via de schimmels die in hun haarvaten leven. Nu wordt dat in twijfel getrokken.","inLanguage":"nl-NL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.biobasedpress.eu\/nl\/2025\/06\/communiceren-bomen-met-elkaar\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"nl-NL","@id":"https:\/\/www.biobasedpress.eu\/nl\/2025\/06\/communiceren-bomen-met-elkaar\/#primaryimage","url":"https:\/\/www.biobasedpress.eu\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/Mycorrhizal-network.png","contentUrl":"https:\/\/www.biobasedpress.eu\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/Mycorrhizal-network.png","width":960,"height":792,"caption":"Mycorrhizaal netwerk"},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.biobasedpress.eu\/nl\/#website","url":"https:\/\/www.biobasedpress.eu\/nl\/","name":"Bio Based Press","description":"Discovering another society through sustainability and innovation","publisher":{"@id":"https:\/\/www.biobasedpress.eu\/nl\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.biobasedpress.eu\/nl\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"nl-NL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.biobasedpress.eu\/nl\/#organization","name":"Bio Based Press","url":"https:\/\/www.biobasedpress.eu\/nl\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"nl-NL","@id":"https:\/\/www.biobasedpress.eu\/nl\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/www.biobasedpress.eu\/wp-content\/uploads\/2014\/03\/BBP_logo_klein.png","contentUrl":"https:\/\/www.biobasedpress.eu\/wp-content\/uploads\/2014\/03\/BBP_logo_klein.png","width":287,"height":287,"caption":"Bio Based Press"},"image":{"@id":"https:\/\/www.biobasedpress.eu\/nl\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/pages\/Biobased-Society\/158982974234328","https:\/\/x.com\/biobasedpress","http:\/\/nl.linkedin.com\/groups\/Biobased-Society-4543631"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/www.biobasedpress.eu\/nl\/#\/schema\/person\/ebeae8a117b6bc5cecc948fa80308516","name":"Diederik van der Hoeven","sameAs":["http:\/\/www.diederikvanderhoeven.nl"],"url":"https:\/\/www.biobasedpress.eu\/nl\/author\/diederikvdh\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.biobasedpress.eu\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/28629","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.biobasedpress.eu\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.biobasedpress.eu\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.biobasedpress.eu\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.biobasedpress.eu\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=28629"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.biobasedpress.eu\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/28629\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":28648,"href":"https:\/\/www.biobasedpress.eu\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/28629\/revisions\/28648"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.biobasedpress.eu\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/28622"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.biobasedpress.eu\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=28629"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.biobasedpress.eu\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=28629"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.biobasedpress.eu\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=28629"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}